Δευτέρα, 30 Νοεμβρίου 2015

σα μια σβούρα που περιστρέφεται πάνω σε μια ελάχιστη αιχμή...



Με αφορμή το μικρό αφιέρωμα στη ζωή της Ιρένα Σέντλερ θα ήθελα να μοιραστώ μερικές σκέψεις ή να ερεθίσω υποβολιμαία το θυμικό της αίθουσας- όπως και να έχει- ερείδομαι στο χαρακτηριστικό τέχνασμα της γραφής κι αυτή τη φορά στη μητρική μου γλώσσα.

Ένας απλός άνθρωπος, λοιπόν, δέχεται αιφνίδια ένα κύμα βίας και τίθεται μπροστά στο ηθικό τρίλημμα: να κλείσει τα μάτια παραιτημένος; να μιμηθεί τη βία του θύτη; τι πιο εύλογο, θα έλεγε κανείς. Μόνο που σε αυτήν την αναδίπλωση κρύβεται συνοπτικά όλη η διαδρομή της ηθικής στην ανταγωνιστική σχέση της με το κακό. Η Irena διάλεξε τον τρίτο δρόμο, αυτόν της αυτοθυσίας, της ανιδιοτελούς προσφοράς, της αγάπης. Πάνω απ’ όλα ήταν ένας όμορφος άνθρωπος καθότι ομορφιά είναι κυρίως αυτό το μακρινό φως που βγαίνει απ' την καρδιά. Επέλεξε, λοιπόν, έναν δρόμο δύσκολο και γι’ αυτό είναι επιβεβλημένο να της αποδοθεί ιστορικά η αξία που της πρέπει.

Ωστόσο, εμείς, οι άλλοι... Χρόνιοι φατριασμοί, ισόβια μίση, ψυχοφθόρες παρεξηγήσεις που κατά κανόνα ξεκινάνε από κουραφέξαλα, αξιοπεριφρόνητες σαχλαμάρες  που παρά ταύτα θεριεύουν εκ του μηδενός και γίνονται προβλήματα πρώτου μεγέθους. Το τίποτα, όσο μικροσκοπικό είναι, αόρατο, ανέγγιχτο, απροσδιόριστο, τόσο χαλάει τον κόσμο ένα γύρω. Γενικά η κακή συνείδηση έλκει την προέλευσή της από μηδενική καταγωγή, γκαστρώνεται
από τον αέρα στην κυριολεξία, για να φέρει στον κόσμο όλα τα τέρατα που μπορεί να φανταστεί κανείς.
 
Αλλά για να πάρουμε λίγο και το μέρος των άλλων- δηλαδή όλων υμών- οφείλουμε να πούμε ότι ρεαλιστικά το τίποτε δεν υπάρχει. Πάντα κάτι συμβαίνει σε μια χρονική στιγμή. Η αιτία υπάρχει. Το ζήτημα που τίθεται είναι γιατί η ψυχή νιώθει πανέτοιμη να στήσει μεγεθυντικά κάτοπτρα και να αποδυθεί σε σκιαμαχίες που την τρέφουν από δέκα μεριές. Πιθανότατα επειδή το καθεστώς του ψυχισμού – ο μέσα άνθρωπος – είναι σα μια σβούρα που περιστρέφεται πάνω σε μια ελάχιστη αιχμή. Δεν έχει εδραία ριζώματα, ουδεμία σταθερότητα. Η ισορροπία του θυμικού βασίζεται κυριολεχτικά στην αστάθεια.

Η περιλάλητη ευαισθησία θυμίζει ευπαθή ζυγό: ένα τρίμμα σκόνης την κλονίζει, όπως περίπου το μάτι που αντέχει σε όλα τα θεάματα, αλλά το απειροελάχιστο σαρίδι που θα μπει στην κόγχη ωθεί τα βλέφαρα σε κατάσταση συναγερμού. Σε αυτό το σαρίδι, στο ασήμαντο σκουπιδάκι, οφείλουμε συνήθως τις μεγάλες πράξεις, τα μεγάλα πάθη, τα μεγάλα έργα. Αθροίζοντας το τίποτε, υποστασιοποιώντας το ανυπόστατο, κάνοντας τα ψέματα αλήθειες, επαληθεύουμε το γνωστό συμπέρασμα που βλέπει τη ζωή σαν ψέμα. Διότι το ψέμα, ως γνωστόν, είναι το αλάτι της αλήθειας...

Για την Ιρένα ωστόσο υπήρχε μόνο η αλήθεια, η αφτιασίδωτη αλήθεια, η σκληρή αλήθεια του θανάτου και της φρίκης καθώς και η αδυσώπητη συνείδησή της. Η Ιρένα δεν παρατηρούσε αμήχανα, προτάσσοντας την αδυναμία της να παρέμβει. Πίστευε ακράδαντα πως όλα εξαρτώνταν από αυτήν. Όσο δε για το βαθύτερο ψυχικό υπόβαθρο της ηθικής της, που προέτασσε την ζωή σαν αδιαμβισβήτητη αξία, δεν υποκρύπτει κανέναν πρωτόγονο εγωιστικό μηχανισμό, δεν έχει αποχρώντα λόγο, δεν εξορθολογίζεται, δεν μπορεί να υποβληθεί σε καμία επαγωγή. Γι’ αυτό ακριβώς και θα αντέχει ισοβίως.

(Κ.Π.Βλαχογιάννης)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου